Böcekleri kullanmayı bilenlere..

Social Navigation

qpn5ypc1

Adli Entomoloji, Adli Böcek Bilimi

Adli Entomoloji, Adli Böcek Bilimi, Ölüm Zamanı, Alt Dalları ve daha fazlası..

             , bir cinayet soruşturmasını yürütenlerin ilk sorduğu ve mutlaka yanıtlanmasını istedikleri birkaç sorudan biridir. Üstelik onlar, aylar ya da günlerin değil, kimi zaman saatlerin, hatta dakikaların bile peşindedir ve kolayca cevap verilebileceğini sanırlar. zor cevap verilen sorulara yanıt bulmak için böcekleri işin içine dahil edene kadar..

Hâlbuki ölümden sonra geçen süreyi bu doğrulukla belirlemek, bazı istisnalar dışında neredeyse olanaksızdır. Hele ölümün üzerinden 3-5 günden daha uzun bir süre geçtikten sonra, olay yerine keşfe gelen doktorun, filmlerde gösterildiği biçimde, bir bakışta yanıtlayabileceği bir soru hiç değildir. Ölümü izleyen ilk günlerde çok işe yarayan vücut sıcaklığında düşme (algor mortis), () ve ölü sertliği () gibi değişiklikler giderek kullanılamaz olur. Bundan sonra, kutuplardan okyanuslara, her ekosistemde yaşamayı becerebilen eklembacaklıların (arthropoda) gelişiminden ve süksesyonundan yararlanmaya çalışılır.

Adli Entomoloji, Adli Böcek Bilimi, Ölüm Zamanı, Alt Dalları
Adli Entomoloji, , Ölüm Zamanı, Alt Dalları

Bir adli entomologdan, sadece ölümden sonra geçen sürenin tahmini değil, kişinin bir yerde öldürülüp başka bir yere atıldığını, tecavüze uğrama durumunu, gece mi yoksa gündüz mü öldürüldüğünü, suda ne kadar kaldığını, kafasının ne zaman kesildiğini, ölenin alkol ya da uyuşturucu kullandığı gibi soruları yanıtlaması istenir.

Hatta zanlının kolundaki, bacağındaki böcek ısırıklarından ya da otomobilinin hava filtresine takılıp kalan sineklerden, belli bir coğrafi bölgeye gittiğini kanıtlaması istenir. Bir bebek bezinin en son ne zaman değiştirildiğini, bir yatalağın altının ne zaman temizlendiğini söyleyecek kişi yine odur. Bir entomologdan beklenti, bunlarla da sınırlı kalmaz, besinlerdeki canlı kalıntılarının gıda kodekslerine uygunluğu, evdeki karıncalarla hamamböceklerinin nereden, ne zaman geldiği, ondan sorulur.

Adli böcek bilimi Florida Üniversitesinde Entomolog Jason Byrd tarafından  “çürümüş cesetlerde yaşayan böcekler ve onların diğer arthropod akrabalarının adli araştırmalara yardım amacıyla kullanılması” olarak tanımlanmıştır. Adli entomoloji ya da adli böcek bilimi hukuksal açıdan bazı olayların aydınlatılmasında böceklerin kanıt olarak kullanılması olarak tanımlanır.

Adli entomolojinin 3 temel alanı vardır. Bunlardan birincisi insan çevresinde bulunan ve insan biyolojisini etkileyen böceklerle çalışır. Diğeri depolanmış taze besin ve yiyecekleri etkileyen böceklerle ilgilenir. Üçüncü çalışma alanı ise medikokriminal entomolojidir. Medikokriminal entomoloji beklenmedik ani ölümlerde, nedeni açık olmayan trafik kazalarında, ölüm yeri ve zamanı belirlemede, eklembacaklıların kullanım yollarını ve yöntemlerini araştıran bilim dalıdır.

Ölüm olayı bir süreçtir ve birçok canlı bu süreçte kendi üzerine düşen görevi çok iyi bir şekilde yapmaktadır. Ölümden hemen sonra olayı başlar ve çürüme olayında organik maddelerin yıkım süreci çok önemlidir. Çürüme mekanizması bağırsakların saprofit konukçusu olan anaerobik bakterileri tarafından başlatılmaktadır. Protein, karbonhidratlar ve organik madde içeriklerinin yıkımı (aminoasit, yağ asitleri vb.) ile azot, metan, hidrojen sülfit vb. gazlar tarafından dokular sıvılaştırılır ve çürütülür. Çürüme farklı aşamalarda gerçekleşmektedir ve her aşama farklı için çekici özellik göstermektedir.

Adli Entomoloji ve Adli Entomolog hangi noktada olaya müdahale eder?

Eklembacaklılar cesette meydana gelen koku ve gaz çıkışına bağlı olarak ilk birkaç saat içerisinde cesede ulaşırlar ve organik maddelerle beslenmeye başlarlar. Cesetteki çürüme olayının başlamasından sonra genelde cesede ilk olarak ulaşan eklembacaklılar böceklerdir. Eğer cesede ulaşmak için bir engel yoksa yapışkan sinek türleri ilk birkaç saat içerisinde cesede yumurtalarını bırakırlar. Bu olay ceset için biyolojik saati başlatır.

Özellikle olmak üzere böcek yumurtaları ve larvalarının gelişiminin incelenmesi ölüm zamanının kolaylıkla tespit edilmesini sağlar.  Ölüm nedeni veya ölüm öncesi gerçekleşen bazı olaylar ceset ile böcek arasındaki etkileşime göre tespit edilebilir. Çoğu kez ölüm yeri bile böcekler sayesinde tespit edilebilmektedir. Ayrıca böcekler cesedin ölümden sonra ikinci bir yere taşınıp taşınmadığını bulmak için de kanıt sağlayabilirler.


Cenk Önsoy

Bilim Günlüğü ve Biyoloji Günlüğü projelerini yürüten, BSc ve MSc derecelerine sahip bir biyolog olarak sizlerle naçizane bilgilerimi paylaşıyorum.